|
|
درعصر ما تقريبا بزرگترين آرزوي بشر دستيابي و سفـر در اعماق فضا است لذا افراد بطور مستقيم وغير مستقيـم مشغـول اجـراي پروژهاي عظيم فضايي هستند. آنها براي موفقيت در كـار خود عوامل گوناگوني را مدنظر قرار مي دهند. در اين مبحث كوتاه يكي از عوامل مؤثر يعني تأثيرات سفرهاي فضايي بر بدن انسان را به اجمـال بررسي مي كنيم. اين تأثيرات به دو دسته عمده تقسيم مي شوند: 1ـ تأثيرات وزن زياد و بي وزني 2ـ تأثيرات پرتوهاي مختلف كيهاني تأثيرات وزن زياد و بي وزني بررسي اين تأثيرات را از زماني آغاز مي كنيم كه فضانورد در سفينه فضايي قرار گرفته و موشك با سرعت رو به افزايش به سمت بالا شتاب مي گيرد در اين حالت علاوه بر نيروي جاذبه به واسطه وجود اينرسي سكون نيروي بسيار زيادي بر بدن فضانورد وارد مي آيد. در اين هنگام اگر فرد ايستاده باشد مشكلات بسياري براي او پيش خواهد آمد از آن جمله: 1ـ در اثر افزايش شتاب موشك (بر خلاف شتاب جاذبه زمين) تمام خون بدن او به سمت پاها جريان خواهد يافت زيرا خون حالت سيّال دارد علاوه بر آن خون به مغز نخواهد رسيد و رگهاي پا متورم شده مي تركند. 2ـ بافت هاي نگهدارنده ي اندام هاي داخلي بدن مانند معده و روده ديگر تحمل وزن آنها را نخواهند داشت و از هم خواهند گسيخت كه نتيجه آن مرگ فضانورد است. به دلايل فوق فضانوردان به هنگام پرتاب موشك به حالت درازكش قرار مي گيرند تا از تأثيرات منفي شتاب موشك بكاهند. پس از پرتاب، وقتي كه فضاپيما در مدار گردشي خود واقع شد فضانورد در حالت بي وزني قرار مي گيرد اين حالت نيز خواه ناخواه بر بدن او تأثيرات منفي خواهد گذاشت كه برخي از آنها عبارتند از: 1ـ بدليل نبود جاذبه و از آنجائيكه در زمين بيشتر نيروهاي مقاوم در برابر نيروي انجام دهندة كار از نيروي جاذبه نشأت مي گيرند مي توانيم بگوييم كه تقريباً در فضا نيروي مقاومي وجود ندارد لذا براي انجام كارهاي عادي و روزمره نيروي ماهيچه اي چنداني به كار گرفته نمي شود. اين مورد بتدريج موجب ضعف عضلات بدن و همچنين كاهش تراكم كلسيم در استخوانهاي او خواهد شد. 2ـ بدليل نبود جاذبه، قلب در كار تلمبه ي خون نيروي كمتري اعمال مي كند بنابراين به مرور زمان از تراكم عضلات قلب نيزكاسته شده و قلب كوچكتر و ضعيفتر مي شود. دو عارضه ي گفته شده براي اقامت در فضا بيماري محسوب نمي شود با بازگشت فضانورد به زمين عوارض و علائم آن مانند ناتواني در راه رفتن و ايستادن به خوبي آشكار مي گردد. راه حل عوارض بي وزني براي از بين بردن ضعف و ناتواني ماهيچه هاي بدن برنامه ها و لوازم تمرين بدني خاصي را براي فضانوردان در نظر مي گيرند. جلوگيري از عارضه پوكي استخوانها اگر بگوييم ممكن نيست بيراه نگفته ايم. شايد فكر كنيد اگر فضانوردان مشتي داروي كلسيم مصرف كنند استخوانهايشان پوك و سست نخواهد شد در حالي كه مصرف زياد داروهاي كلسيم دارموجب رسوب آن در كبد و كليه ها شده و اين به معني كور كردن چشم به جاي درست كردن ابرو! كوچكتر شدن قلب نيز عارضـه اي است كــه بـراحتـي قـابـل درمـان نيست و جلوگيري از آن در فضا اگر غيرممكن نباشد ممكن هم نيست! با اين حال به نظر مي رسد فعاليتهاي بدني شديد محرك خـوبي بـراي افزايش فعاليت قلب باشد ولي بايد شـرايط را براي انجام اينگونه فعاليتها نيز فراهم كرد. از طرفي شايد تصــور شـــود كـه ورزش مي تواند اين مشكل را برطرف كنــد ولـي ميزان ساعت هايي كه يك فضانورد در يـك شبانه روز با وجود آنهمه مأموريتهاي علمي تحقيقي مي تواند به ورزش اختصاص دهد چقدر خواهد بود؟! تأثيرات پرتوهاي كيهاني اين تأثيرات به دو دسته سرطان و پيري زودرس تقسيم مي شوند. پرتوهايي كه در فضا سير مي كنند خصوصاً پرتوهاي پرانرژي گاما و X و فرابنفش در برخورد با بافت زنده در مولكولها و تركيبات شيميايي و زيستي آن دخل و تصرف مي كنند و بسياري از سلولهاي بدن را نابود مي كنند ولي ممكن است برخي سلولها نابود نشوند و پس از تغييري در مولكول DNA به حيات خود ادامه دهند. اين تغيير در ساختار DNA در كنترل فعاليتهاي بيولوژيك و طول عمر آنها و همچنين سرعت تقسيم سلولي تأثير مي گذارد بطوريكه مي تواند با كاهش عمر سلول ها موجب پيري زودرس و يا با افزايش غيرعادي سرعت تقسيم سلول ها موجب سرطان گردد. اين عارضه تا حدود زيادي با پوشش ضدپرتو (لباسهاي فضايي) برطرف مي شود.
+ نوشته شده در سه شنبه بیست و یکم اسفند 1386ساعت 21:19 توسط بنیامین |